Otyłość jest chorobą cywilizacyjną u ludzi oraz zwierząt domowych. Szacuje się, że w krajach wysokorozwiniętych nawet 40–50% populacji kotów ma nadwagę lub są to zwierzęta otyłe. Ta wysoka prewalencja koreluje ze wzrostem występowania chorób współistniejących, takich jak cukrzyca typu 2, problemy kostno-stawowe, choroby skóry, choroby dolnych dróg moczowych czy niektóre nowotwory. Ponieważ odchudzanie kotów jest procesem długotrwałym i szczególnie trudnym, to zdecydowanie na pierwszy plan wysuwa się profilaktyka nadwagi i otyłości.
Tekst: dr n. wet. Agnieszka Kurosad
Vet Planet sp. z o.o.
Dlaczego koty tyją?
Koty mają zdecydowanie większe predyspozycje do nadwagi i otyłości niż psy ze względu na swój unikalny metabolizm glukozy i tłuszczów oraz inną aktywność fizyczną. Głównym źródłem energii są dla nich tłuszcz i białko, z których jest wytwarzana energia. Ten sposób pozyskiwania energii (z tłuszczu i białek) nie jest dla tych bezwzględnych mięsożerców „energochłonny” w odróżnieniu od psów. W badaniach prowadzonych przez Backus RC i wsp. oraz Thiess i wsp. z udziałem kotów, będących przed i po zabiegu sterylizacji, okazało się, że to właśnie dieta bogata w tłuszcze zaburza tolerancję glukozy, powoduje wzrost stężenia: TG, FFA, β-hydroxymaślanu, CHOL bez istotnego wpływu na stężenie glukozy. Wykazano również, że zmiany masy ciała kotów przed i po zabiegu były skorelowane dodatnio z zawartością tłuszczu w diecie. Reasumując, widać, że zabieg sterylizacji bez wprowadzenia adekwatnych modyfikacji żywieniowych można uznać za jeden z ważniejszych czynników ryzyka nadwagi i otyłości u kotów.
Otyłość jest wynikiem długotrwale utrzymującego się dodatniego bilansu energetycznego, gdzie ilość spożytych kalorii przekracza ilość energii wydatkowanej. Głównymi przyczynami nadmiaru podawanych kalorii jest przeszacowanie przez opiekuna zwierzęcia zapotrzebowania energetycznego kota, czyli zbyt kaloryczny pokarm oraz nadmierna ilość podawanych kalorii (kaloryczna karma, przekąski i domowe pokarmy, przekraczające dzienne zapotrzebowanie kota na energię). Kolejnym czynnikiem jest niska aktywność fizyczna, szczególnie w przypadku zwierząt sterylizowanych, niewychodzących (brak możliwości ruchu w kontrolowanym otoczeniu, np. ogrodzony plac, ogród) oraz zbyt ubogie środowisko, niepokrywające potrzeb behawioralnych kota związanych z ruchem i polowaniem (drapaki piętrowe, ruchome zabawki, aktywna zabawa z opiekunem itd.).
Warto również zaznaczyć, że nadwaga i otyłość dotyczą nie tylko gromadzenia podskórnej tkanki tłuszczowej, lecz także tłuszczu trzewnego. Tłuszcz ten jest metabolicznie aktywny i może uwalniać różne związki, w tym te o charakterze prozapalnym. Sam proces zapalny zwiększa produkcję wolnych rodników tlenowych, zmniejsza wrażliwość tkanek na insulinę, leptynę itd. Dlatego gdy u otyłego kota stwierdza się zwiększone stężenie leptyny, triglicerydów czy markerów zapalnych (jak surowiczy amyloid A) w surowicy, to mówimy o tzw. metabolicznie niezdrowej otyłości, która jest obciążona wysokim ryzykiem wystąpienia m.in. cukrzycy. W związku z powyższym terapia otyłości to nie tylko prosta redukcja masy ciała.
Ocena stopnia nadwagi i otyłości
Narzędziami niezbędnymi do oceny masy ciała zwierzęcia i kondycji są waga oraz punktowa ocena kondycji – Body Condition Score (BCS). BCS to punktowa ocena (w skali 5- lub 9-punktowej), pozwalająca oszacować, czy kot ma nadwagę, jest otyły, czy jego masa ciała jest optymalna, a może jest zbyt szczupły lub ma niedowagę. Niestety, część starszych otyłych kotów cierpi na tzw. otyłość sarkopeniczną, która jest związana ze zbyt dużą utratą masy mięśniowej przy jednoczesnym nadmiarze tkanki tłuszczowej. Dlatego dodatkowo wprowadza się również ocenę masy mięśniowej (MMC – muscle mass condition), jeżeli pomiar jest możliwy do przeprowadzenia. Regularny pomiar masy ciała kota oraz monitorowanie kondycji i masy mięśniowej są najprostszymi narzędziami stosowanymi do oszacowania stopnia nadwagi/ otyłości oraz kontroli procesu odchudzania.
Dietoterapia otyłości u kotów
Odchudzanie samo w sobie jest procesem trudnym, związanym ze zmianą nawyków żywienia kota przez opiekuna, ponieważ kot nie karmi się sam. Proces ten nie ogranicza się wyłącznie do redukcji masy ciała, ale również do jej utrzymania. Zasadnicze znaczenie ma podawanie pokarmu o odpowiedniej kaloryczności, pozwalającej na stopniową utratę masy ciała – od 0,5 do 1% w ciągu tygodnia. Najczęściej korzysta się z gotowych produktów pełnoporcjowych o kaloryczności niższej niż 58kcal/100g, niskiej zawartości tłuszczu (2,5–5g/100kcal), ale z odpowiednio wysoką zawartością białka (> 10–18g białka/100kcal). Odchudzanie wymaga wyrównania mikrobiomu jelit (włókno prebiotyczne, probiotyki itd.) oraz wsparcia centrów energetycznych komórek – czyli mitochondrium (L-karnityna). Zaleca się również kompleks antyoksydantów, jeżeli nie jest on włączony w skład stosowanej diety. Natomiast ograniczenie stanu zapalnego niskiego stopnia, który charakteryzuje tę chorobę, uzyskuje się przez wprowadzenie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych z rodziny Omega-3.
Odchudzanie to nie tylko odpowiednio zbilansowana dieta, lecz także kontrola dziennej dawki i zwiększenie aktywności ruchowej kota (zabawa wędką, rozbudowane drapaki itp. elementy w strefie polowania). W przypadku kotów należy pamiętać, że wprowadzanie każdej diety powinno być stopniowe, związane z mieszaniem poprzednio podawanego pokarmu z nowym. Im wolniej wprowadzany jest pokarm, tym większa pewność, że kot go zaakceptuje.
Mając na względzie zdrowie kota po uzyskaniu przez niego optymalnej masy ciała, należy zasugerować opiekunowi zwierzęcia takie zmiany w diecie, aby efekt odchudzania utrzymać.
Piśmiennictwo uzupełniające:
Backus R.C., Cave N.J., Keisler D.H., Gonadectomy and high dietary fat but not high dietary carbohydrate induce gains in body weight and fat of domestic, Br J Nutr. 2007 Sep;98(3):641–50.
Thiess S., Becskei C., Tomsa K., Tomsa K., Effects of high carbohydrate and high fat diet on plasma metabolite levels and on iv glucose tolerance test in intact and neutered male cats.
Shepherd M., Canine and Feline Obesity Management, Vet Clin North Am Small Anim Pract. 2021 May;51(3):653–667. doi: 10.1016/j.cvsm.2021.01.005.
